Commissie Groene MKA
Verduurzamen. U leest erover in de krant en u hoort het op de radio en TV. We moeten actie ondernemen. Ook in het ziekenhuis. Ook op uw poli en op uw OK. Graag willen wij u houvast bieden om duurzaam werken in uw dagelijkse praktijk te integreren. Lege artis, doch groen. Waar de landelijke commissie Groene OK gericht is op het OKC, willen wij ons graag focussen op de stappen die er in de MKA-chirurgische praktijk gezet kunnen worden.
Handvat Groene MKA - Duurzame Zorg - oktober 2023
Het Handvat Groene MKA - Duurzame Zorg is bedoeld voor alle zorgverleners die zich willen inzetten voor een duurzamere zorg op de polikliniek en OK. De handvatten die worden gegeven, zijn opgesteld door leden van het landelijk netwerk Groene OK en de Groene MKA. Het doel is zuiniger om te gaan met grondstoffen en energie.
De Nederlandse gezondheidszorg is verantwoordelijk voor: 7% van de koolstofdioxide (CO2) uitstoot, 4% van het afval en 13% van het grondstoffengebruik in Nederland.
Verduurzamingsprocessen worden vaak opgesteld en uitgevoerd aan de hand van een R-ladder.
De R-ladder biedt een overzicht van verschillende mogelijkheden om een proces duurzamer te maken. In het Handvat (bijlage) staat op blz. 2 een begrippenlijst, oplopend van minst naar meest effectief op duurzaamheidsvlak.
Om zorgverleners te ondersteunen bij het verduurzamen van de dagelijkse poliklinische zorg geven wij u vijf voorbeeldmanieren: Refuse, Reduce, Re-use, Re-purpose en Recycle.
Refuse ( weigeren/voorkomen gebruik)
Het niet uitvoeren van een behandeling heeft de grootste impact op de hoeveelheid afval, energie en uitstoot. De patiënt hoeft geen reis te maken, er is geen energie nodig op en rond de OK en er is geen operatieafval. Het loont in dit kader om kritisch te zijn bij het stellen van je operatie-indicatie. Ook kan men overwegen een fysiek consult te vervangen voor een videoconsult om de reisbewegingen te
verminderen.
Reduce (gebruik minder grondstoffen)
Wat niet wordt gebruikt, hoeft ook niet te worden geproduceerd, weggegooid of schoongemaakt.
Re-use
Door producten opnieuw te gebruiken, wordt een heel proces van opnieuw produceren, vermeden. In onze praktijk betekent re-use, dat het zal moeten worden schoongemaakt. Dit is vrijwel altijd duurzamer dan opnieuw produceren. De afstand naar het sterilisatiepunt is van belang. Een ‘in-house’ CSA is het meest gunstig, een centraal punt in de omgeving voor meerdere instellingen waarschijnlijk ook. Dit betekent hogere kosten in de aanschaf, maar is op de lange termijn financieel voordeliger en duurzamer (kilo’s CO2). Het loont dus om van een product een Life Cycle Analyse (LCA) te doen en te zien wanneer een re-usable product zichzelf uitbetaalt. Van diverse producten zijn er al LCA’s gemaakt en te vinden via de website van de Groene OK.
Re-purpose
Producten die gebruikt zijn een nieuwe bestemming geven, bijvoorbeeld: een deel van het afdekdoek hergebruiken in plaats van celstofmatjes.
Recycle (verwerking en hergebruik materialen)
De grondstoffen voor een product kunnen eruit worden gehaald om opnieuw te gebruiken. Dit proces kost meer energie dan hergebruiken en verminderen, maar scheelt nog steeds afval en grondstoffen.
Momenteel heeft recycling betrekking op: metaal, papier, glas en verschillende plastics. In de toekomst ook medicijnen?
Dit betekent dat het afval gescheiden moet worden. Hoe die afvalscheiding verloopt, is afhankelijk van de lokale situatie. Doe je het direct al op de polikliniek/het OK-complex, of verzamel je alles wat recyclebaar is in één zak en laat je het vervolgens over aan de afvalverwerker (die dit dan wel moet doen). De afvalverwerker van het ziekenhuis is een belangrijke speler om mee te krijgen in dit proces. Je kunt de wens om afval te scheiden, gebruiken bij de volgende contractonderhandelingen met de afvalverwerkers. Daarnaast vergt het een goede interne logistiek.
Recycle (verwerking en hergebruik materialen)
Recyclen werkt gunstig aan twee kanten: je bespaart kilo’s/kosten aan de afvalkant en je krijgt vaak een vergoeding voor de kilo’s die gerecycled kunnen worden (afhankelijk van hoe het met de afvalverwerker is onderhandeld). Kijk dus eens wat het ziekenhuis krijgt voor elke kilo papier, plastic, glas, metaal en wat elke kilo (ziekenhuis-) afval oplevert. Dit is makkelijk op te vragen.
Gooi dus niet je glazen ampullen en plastic naaldenhoezen in de scherpcontainer (duur!), maar houd deze apart. Daarnaast is het belangrijk om medicijnresten apart in te zamelen, zodat deze niet in het
oppervlaktewater verdwijnen.
Kies ervoor om in het ziekenhuis diegene te zijn die het weigert om met disposables te werken (“refuse to use disposables”). Er zijn goede alternatieven.
Afval scheiden op de (poliklinische) OK
Afvalstromen
a. Onbebloed: plastic, papier, gemixt materiaal;
b. Bebloed: plastic, papier, gemixt materiaal;
c. Scherp afval.
Bekijk kritisch welk afval er na een dag (poliklinische) OK ontstaat. Circa 80% van het afval bestaat uit plastic en papier. Slechts 20% bestaat uit restafval en zal als zodanig worden afgevoerd en verbrand.
Bedenk ook dat alles wat in de blauwe/grijze ton dan wel in de naaldencontainer wordt gegooid, afgevoerd wordt als medisch afval en inclusief opbergvat wordt verbrand op een hoge temperatuur.
Wees bedachtzaam op wat er in de naaldencontainer gaat.
CONCREET
- Scheid het papier van eventuele laminaatzakjes die worden opengetrokken.
- Zamel het plastic afval apart in. Let hierbij op dat er verschillende soorten plastic zijn, die wellicht anders moeten worden gescheiden.
- Het (zo mogelijk) vervangen van materialen én vervolgens afval scheiden, leiden tot minder medisch afval (bijvoorbeeld het gebruik van een papieren onderlegger i.p.v. een celstofmat).
Berichtgeving vanuit het Landelijk Netwerk de Groene OK
Duurzaam vooruit op de OK
Op 6 november 2025 is het eerste exemplaar van de het digitale magazine “Duurzaam vooruit op de OK” overhandigt door Frank Willem Jansen en Annemarie Leliveld-Kors aan Ad Melkert (NVZ) en Helen Mertens (UMCL).
De special is een initiatief van onze Werkgroep Circulair werken & Plastic afval en bundelt vijf jaar aan kennis, ervaringen en inspirerende praktijkvoorbeelden van zorgprofessionals die dagelijks werken aan een duurzamere operatiekamer. Met deze uitgave willen we laten zien dat verduurzamen op de OK haalbaar, veilig én waardevol is, voor het milieu, voor de patiënt en voor de zorgprofessionals.
De special wordt digitaal verspreid onder zorgprofessionals én aan alle raden van bestuur van Nederlandse ziekenhuizen, om samen de volgende stap te zetten richting een toekomstbestendige, circulaire zorg.
Het digitale magazine kunt u bekijken via: GroeneOK_Glossy_digitale versie, of via https://degroeneok.nl/algemeen/samen-duurzaam-vooruit-op-de-ok
SADA Statement: het gebruik van onsteriele handschoenen i.p.v. steriele handschoenen bij chirurgische verwijdering van gebitselementen
Met regelmaat krijgt de commissie Groene MKA vragen over de optie van het gebruik van onsteriele handschoenen in plaats van steriele handschoenen in het kader van verduurzaming. De CO2-uitstoot van steriele handschoenen is namelijk 11,5 keer groter dan die van niet steriele handschoenen.
Aanpalende specialismen zoals KNO-heelkunde hebben onlangs in hun richtlijnen het gebruik van niet-steriele handschoenen opgenomen bij bijvoorbeeld de tonsillectomie en neusbijholte chirurgie.
Ook voor extracties kunnen volgens de huidige KNMT-richtlijn 'Infectiepreventie in mondzorgpraktijken' niet-steriele handschoenen worden gebruikt.
De klinische noodzaak voor het gebruik van steriele handschoenen ter voorkoming van postoperatieve wondinfectie bij de chirurgische verwijdering van gebitselementen danwel chirurgische verstandskiesverwijdering is op basis van de huidige richtlijnen en literatuur onduidelijk. Zodoende kunnen wij hier op dit moment geen evidence-based uitspraak over doen.
Op dit moment loopt in Nederland een prospectieve gerandomiseerde studie naar het
gebruik van onsteriele handschoenen in plaats van steriele handschoenen bij de chirurgische verwijdering van gebitselementen (SADA-studie).
Wij zullen u op basis van de (tussentijdse) resultaten van deze studie natuurlijk verder
op de hoogte te brengen.
Wat hebben we bereikt in 5 jaar?
...
Where can I get some?
..
Samenstelling
Voorzitter
dr. B.I. (Britt) Pluijmers
dr. J.T.M. (Jan) van Gemert
dr. K.M. (Kathelijne) Goed-Groeneveld
dr. S.C. (Sophie) Kommers
dr. W.M.H. (Willem) Rademacher
E.C. (Erni) Mellema
Wist u dat...
…u bij het voorschrijven van geneesmiddelen ook rekening kunt houden met het milieu?
Jaarlijks bereikt minstens 190 ton medicijnresten het oppervlaktewater in Nederland. Pijnstillers en antibiotica zijn schadelijk voor het milieu regelmatig en gaan bij oppervlaktemetingen regelmatig over de risicogrenzen heen. De MKA-chirurgen zijn verantwoordelijk voor ~300.000 geneesmiddelenrecepten per jaar. Hiervan betreft o.a. 50% een pijnstiller (Paracetamol, NSAIDS, Opioïden), 23% een Chloorhexidine mondspoeling en 15% een antibiotica.
Tip: Geef niet standaard een recept Ibuprofen voor 7 dagen mee. Ga na of de patiënt al voldoende pijnstilling thuis heeft voor de eerste paar dagen. Zo vermindert u de kosten voor de patiënt, wordt er bespaard op verpakkingsmaterialen en draagt u bij aan een schoner oppervlaktewater.
Literatuur: RIVM-briefrapport: medicijnresten en waterkwaliteit: een update.
...een Vicryl Rapide 4-0 € 4,- kost? Vaak wordt bij een poliklinische behandeling de hechting standaard steriel op tafel gelegd, maar deze wordt niet altijd gebruikt.
Tip: Laat de hechting bij extracties niet meer standaard op tafel leggen. Voorafgaande aan elke (extractie)behandeling bespreekt de assisterende met jou tijdens de TOP of er een hechting klaargelegd moet worden. Zo bespaart u veel geld én draagt u bij aan een groenere praktijk!
....in onze huidige richtlijnen aangaande derde molaren géén aanbeveling wordt gegeven voor het gebruik van een irrigatiespuit en kraanwater.
…één doos à 50 stuks Monojects© gelijkstaat aan 1 kg plastic en dat 100 Monojects© circa € 180,- kosten.
De richtlijnwerkgroep Derde Molaar heeft op basis van enkel de RCT van Ghaeminia uit 2017 nog geen aanbeveling kunnen geven aangaande het al dan niet postoperatief gebruik van een irrigatiespuit en kraanwater. In geval van alveolotomie werd wel een duidelijk positief effect gezien op reductie van alveolitis.
Tip: Geef niet standaard een Monoject© mee na elke M3inferior verwijdering. Overweeg het risico op alveolitis bij uw patient. Mocht er standaard een Monoject© of irrigatiespuit op uw set liggen, overweeg deze dan mee te geven in plaats van een nieuwe.
Spoelen van de alveole met een met injectiespuit en kraanwater viermaal daags vanaf 48 uur na de ingreep tot aan het eerste bezoek 7 dagen later kan een matig effect hebben op vermindering van inflammatoire complicaties na verwijdering van de derde molaar in de onderkaak.
Op basis van een intention-to-treat analyse bleek de incidentie van inflammatoire complicaties inde interventiegroep 11,4% en in de controlegroep 19,4% te zijn. Dit verschil van 8,0% (95% BI: 0,4% – 15,7%) correspondeert met een number-needed-to-treat van 13 (95% BI: 6,4 – 276,9). Vooral het risico op alveolitis wordt verminderd door het irrigeren met water. Ondanks de lage kosten en het ontbreken van bijwerkingen heeft de werkgroep groot gewicht toegekend aan het feit dat slechts 1 RCT het effect van injectiespuit met kraanwater heeft geëvalueerd. Hierbij is overigens niet gekeken naar de CO2 kosten die het meegeven van een Monoject© met zich meebrengt. Eén doos a 50 stuks Monojects© staat gelijk aan circa 1 kg plastic. De kosten voor 100 Monojects© zijn circa € 180,-.
Literatuur: Ghaeminia H, Hoppenreijs TJ, Xi T, Fennis JP, Maal TJ, Bergé SJ, Meijer GJ. Postoperative socket irrigation with drinking tap water reduces the risk of inflammatory complications following surgical removal of third molars: a multicenter randomized trial. Clin Oral Investig. 2017 Jan;21(1):71-83.
Agenda en mededelingen
31 maart 2026, 12.00 - 19.00 uur: Werkconferentie van het Landelijk Netwerk de Groene OK
Thema: "Duurzaam Samen Verder"
Locatie: NBC Nieuwegein.
In 2025 hebben de deelnemende verenigingen aan het Landelijk netwerk de Groene OK, waaronder de NVMKA, ingestemd met het meerjarenplan 'Duurzaam Samen Verder'. Na een vliegende start waarin de verschillende thema's op de kaart zijn gezet, wordt het tijd voor brede toepassing. Dat blijkt lang niet altijd gemakkelijk of vanzelf te gaan. Daarom bent u van harte uitgenodigd om tijdens deze werkconferentie actief mee te denken met het concreet maken van de plannen voor de jaren 2026-2030.
Nadere informatie staat vermeld in de agenda op de website van De Groene OK.
Via deze link kunt u uzelf aanmelden.
Websites en Bronnen
